Iets ten zuiden van Assen ligt het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Een bijzondere plek waar een beladen en gelaagde geschiedenis op toegankelijke wijze wordt verteld. Ooit begon Kamp Westerbork als vluchtelingenkamp, maar in de Tweede Wereldoorlog werd het kamp gebruikt om meer dan 100.000 Joden, Sinti en Roma te deporteren. Na de oorlog was het kamp in gebruik als interneringskamp en als laatste werd het kamp gebruikt als Woonoord Schattenberg.

Herinneringscentrum Kamp Westerbork is een bijzonder, beladen en aangrijpend museum. De geschiedenis van Kamp Westerbork wordt op een toegankelijke manier verteld. Zowel voor volwassenen als voor kinderen is het verhaal goed te begrijpen. We waren zelf ook erg onder de indruk van het boekje met de speurtocht voor kinderen. We vinden het ontzettend knap hoe een zwaar onderwerp toch begrijpelijk is uitgelegd en hoe kinderen met deze luister- en doe-route worden uitgedaagd om echt goed te kijken naar wat ze zien.

In het herinneringscentrum zijn veel objecten die de geschiedenis van Kamp Westerbork vertellen te zien. Delen van Barak 64, zijn te zien. Deze barak ging in 2009 bijna geheel in vlammen op, terwijl het de bedoeling was om deze barak terug te plaatsen op de oorspronkelijke plek op het kampterrein. Ook is er een kornet te zien, de kornet staat symbool voor de mensen die in de kamp-orkesten speelden, waaronder Lex van Weren. Op 16 november 1943 werd hij vanuit Kamp Westerbork naar Auschwitz gedeporteerd, en daarvandaan naar andere concentratiekampen. Door in kamporkesten te spelen redde hij zijn leven. Wanneer je vanuit het herinneringscentrum naar buiten kijkt zie je het monument "Bevroren Tranen". Dit monument is een glazen kunstwerk op twee marmeren sokkels. De tranen verwijzen naar alle uit Kamp Westerbork gedeporteerde kinderen. In het herinneringscentum ligt ook het boek met 102.000 namen. In dit boek staan de namen van alle Joden, Sinti en Roma die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord.

Herinneringscentrum Kamp Westerbork is goed toegankelijk met een rolstoel. Op de parkeerplaats zijn 5 gehandicaptenparkeerplaatsen, er is een toegankelijk toilet aanwezig en de verschillende delen van het herinneringscentrum zijn goed te bezoeken met een rolstoel. In de filmzalen is ruimte om een plek te vinden met een rolstoel en de hoofdtelefoons met verhalen zijn allemaal bereikbaar. Er zijn meerdere rolstoelen te leen bij de balie. De audiotour over het voormalig kampterrein is een aanrader, al merken we hierbij op dat de paaltjes die je moet scannen vaak net iets te ver van het pad staan om er goed bij te komen. Omdat het terrein na 1971 geen functie meer had werd er een radiotelescoop gebouwd met 14 grote schotels. Om zo min mogelijk verstoring te krijgen zijn er binnen 2 kilometer van de telescopen geen auto's of telefoons toegestaan. Het Herinneringscentrum Kamp Westerbork moest daarom op 2,5 kilometer van het kamp worden gebouwd. Om bij het kampterrein te komen is het mogelijk de pendelbus te nemen. Een uitklapbare rolstoelplank zorgt ervoor dat je ook met een rolstoel goed met de bus mee kunt. Tot slot kun je bij het herinneringscentrum terecht voor een kop koffie of thee. Voor de deur van het herinneringscentrum is ook een watertappunt te vinden.

Hoe is Herinneringscentrum Kamp Westerbork ontstaan?
Na de Tweede Wereldoorlog was er wel aandacht voor het oorlogsverleden maar voor de Holocaust - het systematisch uitroeien van de Joden - was nauwelijks aandacht. Kamp Westerbork had na de Tweede Wereldoorlog een nieuwe functie gekregen als repatriëringskamp en woonoord. In de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw was de gedachte: 'laten we het maar zo snel mogelijk vergeten en achter ons laten.' De zwarte bladzijde in de geschiedenis moest niet bewaard worden, maar juist helemaal verdwijnen. De barakken werden gesloopt en het terrein zou weer een bosgebied worden.

Toen in 1970 het Nationaal Monument Kamp Westerbork werd onthuld dat ontworpen is door Ralph Prins, die zelf ook in Kamp Westerbork had vastgezeten, was er nog weinig aandacht voor het behoud van de geschiedenis van het kamp zelf. Dat veranderde op 4 mei 1971 toen Manja Pach de herdenking bijwoonde bij het monument. Manja bezocht in de kerstvakantie eind 1970 samen met haar vader Werner Stertzenbach woonoord Schattenberg. Haar vader had in Kamp Westerbork vastgezeten en zich aangesloten bij het verzet. Terwijl hij in het kamp werd vastgehouden wist hij 20 mensen te helpen ontsnappen. Na het bezoek met haar vader besloot Manja om op 4 mei het monument bij Kamp Westerbork te bezoeken. Terwijl ze om 8 uur 's avonds bij het monument stond om samen met een kleine groep mensen te herdenken, ging de sloop van het voormalig kamp gewoon door. Een herdenking met sloopgeluiden op de achtergrond, herdenken op het moment dat deze plek werd gesloopt.

Thuisgekomen belde ze meteen met statenlid mevrouw D.A. van Albada-Jensma, die ze persoonlijk kende. Op 5 mei 1971 schreef ze een brief die bij de commissaris van de koningin van Drenthe terechtkwam en mocht ze op gesprek komen. Er werd aan Manja uitgelegd dat de sloop van het kamp door zou gaan omdat er al jaren over gesproken was en er ook afspraken waren gemaakt met een aannemer. Hoewel in de jaren daarna steeds meer aandacht kwam voor de Jodenvervolging, werd Kamp Westerbork uiteindelijk geheel gesloopt. In 1978 werd de actiegroep die Manja had opgericht de Werkgroep Westerbork, die als doel had om van het voormalige kampterrein een herinnerings- en gedenkplaats te maken. In 1982 werd commissaris van de Koningin Tineke Schilthuis voorzitter van de Vereniging Voormalig Kamp Westerbork. Op 12 april 1983, precies 38 jaar na de bevrijding van Kamp Westerbork, werd het Herinneringscentrum Kamp Westerbork door Koningin Beatrix geopend.

Fototentoonstelling 'Maria Austria was hier - in Schattenberg, voorheen Kamp Westerbork'.
Op zaterdag 21 maart vindt de opening plaats van de fototentoonstelling 'Maria Austria was hier- In Schattenberg, voorheen Kamp Westerbork'. Het is dit jaar 75 jaar geleden dat ongeveer 13.000 Molukkers naar Nederland kwamen. Ze werden onder andere gehuisvest in Woonoord Schattenberg, waar tot maart 1951 Indische Nederlanders waren ondergebracht. Deze Indische Nederlanders waren in Schattenberg terecht gekomen omdat er niet genoeg andere plekken waren waar ze konden worden ondergebracht. Vanwege het tekort aan onderkomens werden enkele kampen die tijdens de oorlog door de nazi's waren gebruikt daarom in gebruik genomen als opvangcentra en woonoorden.

Toen in maart 1951 de eerste Molukkers naar Nederland kwamen werden de Indische Nederlanders in hotels en pensions ondergebracht en Woonoord Schattenberg werd een plek waar Molukse gezinnen werden ondergebracht. De Molukse mannen waren in dienst bij het KNIL (Koninklijk Nederlands-Indisch Leger) maar toen Indonesië in 1949 onafhankelijk werd en er een onafhankelijkheidsstrijd was uitgebroken op de Molukken werden de mannen met hun gezinsleden naar Nederland overgebracht voor tijdelijke huisvesting. Bij aankomst in Nederland werden de militairen ontslagen uit het leger. Uiteindelijk werd duidelijk dat het verblijf niet tijdelijk maar blijvend was. In 1956 werd er nieuw beleid ingevoerd en mochten de mannen ook een baan zoeken in Nederland. Ruim 3.000 mensen werden in Schattenberg ondergebracht. De laatste gezinnen vertrokken pas in 1971 naar andere plekken.

De fototentoonstelling is een bijzondere verbinding tussen de verschillende rollen die Kamp Westerbork heeft gehad. De foto's werden gemaakt door Maria Austria, toen zij in april 1952 Schattenberg bezocht om het Molukse fluitorkest te fotograferen. De barakken waar haar moeder, broer, zus en nichtjes hadden vastgezeten waren nu de woonplaats van de Molukkers. Zo komen twee periodes samen in deze fototentoonstelling.